Dieta low FODMAP – czym jest i dlaczego poleca się ją przy zespole jelita drażliwego?

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że zespół jelita drażliwego (IBS) dotyka około 10-15% populacji światowej [1]. Ta nawracająca choroba skutkuje uciążliwymi dolegliwościami, jak bóle brzucha, czy zmiany częstotliwości wypróżnień. Mogą im towarzyszyć także liczne objawy spoza układu pokarmowego, jak bóle głowy, senność, czy apatia. Przyczyna IBS nie została dokładnie wyjaśniona, ale dzisiaj wiadomo, że jego objawy pomaga łagodzić dieta low FODMAP. Co to takiego? Jakie produkty jeść, a których unikać przy low FODMAP?

Dieta low FODMAP (ang. low fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols) została po raz pierwszy zaproponowana w 2005 roku [2]. Wykazano wtedy, że ograniczenie spożywania krótkołańcuchowych węglowodanów, które są nieprzyswajalne lub absorbują się przez długi czas, prowadzi do ograniczenia pobudzania jelitowego układu nerwowego i łagodzi objawy IBS.

Dieta low FODMAP jest uboga w oligosacharydy, disacharydy i monosacharydy, czyli cukry o względnie prostej budowie. Ich spożywanie powoduje nasilenie procesów fermentacyjnych. Skutkuje to wzdęciami oraz innymi, nieprzyjemnymi objawami IBS [3].

Jaka dieta przy IBS – produkty, które mogą łagodzić objawy IBS

Przy IBS jadłospis powinien uwzględniać takie produkty, jak [4]:

• produkty mleczne bezlaktozowe,
• mięso, ryby i jaja – bez ograniczeń,
• wszystkie oliwy i oleje roślinne,
• warzywa – ziemniaki, fasolka szparagowa, papryka, marchewka, sałata, jarmuż, szpinak, cukinia, pomidory,
• owoce – maliny, truskawki, cytrusy,
• glukoza, syrop klonowy, stewia.

Zespół jelita drażliwego – czego nie jeść? Produkty, które mogą nasilać objawy IBS

Wśród produktów, które mogą nasilać objawy IBS wymienia się m.in.: [4]

• nasiona roślin strączkowych – groch, soczewica, fasola, soja,
• mleko i produkty mleczne – jogurty, maślanki, gotowe serki do smarowania pieczywa,
• warzywa – cebula, czosnek, kapusta, brukselka, kalafior i większość grzybów,
• produkty i substancje słodzące – fruktoza, ksylitol, maltitol, miód, syrop glukozowo-fruktozowy, syrop z agawy,
• owoce suszone.

Kluczowe znaczenie ma kierowanie się indywidualną tolerancją na poszczególne produkty. Niekiedy nawet żywność niezalecaną przy IBS można spożywać, choć w nieznacznej ilości.

Rola nawodnienia i regularności posiłków w IBS

W zespole jelita drażliwego duże znaczenie ma świadome spożywanie posiłków. Zaleca się jedzenie większej liczby porcji (4 do 6) o mniejszej objętości. Dzięki temu układ pokarmowy jest mniej stymulowany. W ciągu dnia należy zadbać o regularne nawodnienie organizmu, dostarczając od 2 do 2,5 litra płynów. Zaleca się spożywanie wody, ewentualnie naparów ziołowych [5,6,7].

Pamiętaj:

Diagnoza IBS nie musi oznaczać rezygnacji ze smacznej i urozmaiconej diety. Proste modyfikacje menu i ewentualne uzupełnienie jej o suplementy diety pozwolą cieszyć się dobrym samopoczuciem.

Dieta low FODMAP – Najczęściej zadawane pytania (FAQ):

Q: Czy błonnik jest dobry na IBS?

A: Podaż błonnika powinna być dopasowana do postaci IBS. W przypadku postaci zaparciowej większa ilość włókna pokarmowego może przynieść ulgę, zaś przy biegunkowym IBS często lepiej zredukować błonnik. W doborze odpowiedniej ilości włókna pokarmowego może pomóc lekarz lub dietetyk.

Q: Czy IBS oznacza konieczność diety bezglutenowej?

A: Niekiedy przy IBS rezygnacja z glutenu może przynieść poprawę, ale nie jest to uniwersalna zasada. W wielu przypadkach spożywanie produktów zawierających gluten nie będzie wpływało na objawy IBS.

Q: Czy przy IBS można jeść nabiał?

A: W przypadku stwierdzenia IBS warto zachować umiar w spożyciu nabiału i obserwować reakcję organizmu. W przypadku jednoczesnego występowania nietolerancji laktozy zaleca się sięganie po nabiał bezlaktozowy.

Bibliografia:

1. Paruch K., Zespół jelita drażliwego – przyczyny, objawy, leczenie, Gerontologia Polska 2023; 31; 124-129;
2. Barrett JS, Gearry RB, Muir JG, Irving PM, Rose R, Rosella O, Haines ML, Shepherd SJ, Gibson PR. Dietary poorly absorbed, short-chain carbohydrates increase delivery of water and fermentable substrates to the proximal colon. Aliment Pharmacol Ther. 2010 Apr;31(8):874-82;
3. Mróz M. i in., Znaczenie i skuteczność diety low-FODMAP w leczeniu zespołu jelita drażliwego, Pediatr Med Rodz 2020, 16 (4), p. 355–361;
4. Żywienie w zespole jelita nadwrażliwego IBS. Wyjaśnienia, porady, przepisy. Portal diety NFZ [dostęp: 18.07.2025 r., https://diety.nfz.gov.pl/images/ebooki/ebook-terapeutyczny-zywienie-ibs-online.pdf];
5. Salari-Moghaddam A, Hassanzadeh Keshteli A, Esmaillzadeh A, Adibi P. Water consumption and prevalence of irritable bowel syndrome among adults. PLoS One. 2020 Jan 24;15(1):e0228205;
6. Bavani NG, Hajhashemy Z, Saneei P, Keshteli AH, Esmaillzadeh A, Adibi P. The relationship between meal regularity with Irritable Bowel Syndrome (IBS) in adults. Eur J Clin Nutr. 2022 Sep;76(9):1315-1322;
7. Zespół jelita nadwrażliwego IBS cz. 2 – zalecenia żywieniowe, znaczenie probiotykoterapii i diety low-FODMAP [https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-pokarmowego/zespol-jelita-nadwrazliwego-ibs-cz-2-zalecenia-zywieniowe-znaczenie-probiotykoterapii-i-diety-low-fodmap/, dostęp: 18.07.2025 r.];
8. Adrych K. i in., Rozpoznawanie i leczenie zespołu jelita nadwrażliwego w praktyce lekarza rodzinnego, Varia Medica 2020 tom 4, nr 1, strony 52–59.