Kiedy pojawiają się zmarszczki? Jak dbać o skórę dojrzałą?

Kiedy pojawiają się pierwsze zmarszczki?

Proces starzenia się skóry obejmuje jej wszystkie warstwy. Tempo starzenia zależy jednak od wielu czynników, w tym przede wszystkim fototypu skóry, morfotypu oraz ekspozycji na czynniki zewnętrzne. Głównie chodzi o promieniowanie ultrafioletowe, ale także zanieczyszczenia powietrza i zmienne temperatury. Podział etapów fotostarzenia skóry przeprowadzono już w latach 90. ubiegłego wieku, ale pozostaje on aktualny do dzisiaj [1]:

• Między 20 a 30. rokiem życia pojawiają się pierwsze efekty fotostarzenia. Na skórze pojawiają się drobne zmarszczki i niewielkie przebarwienia.
• W okresie między 35 a 50. rokiem życia zaczynają pojawiać się zmarszczki mimiczne, widoczne głównie w kącikach oczu i ust.
• Powyżej 50. roku życia uwypukleniu podlegają zmarszczki spoczynkowe, pojawiają się zaburzenia pigmentacji i zmiany rogowaceniowe.

Warto wspomnieć, że za pojawianie się zmarszczek odpowiada też malejący poziom kolagenu i elastyny. Ich poziom maleje sukcesywnie wraz z wiekiem, a możliwości produkcyjne organizmu stopniowo się obniżają [2,3]. Poziom kolagenu zaczyna maleć już w okolicach 25. roku życia o około 1% rocznie. Dlatego w miarę starzenia się rośnie znaczenie stosowania kosmetyków dostosowanych do skóry i wieku oraz dbanie o dietę, która dostarczy niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania skóry składników odżywczych.

Jak powstają zmarszczki?

Proces starzenia się skóry jest wieloetapowy i wciąż budzi zainteresowanie naukowców. Na potwierdzenie tego, że nie do końca go rozumiemy, można wskazać, że obecnie istnieją przynajmniej trzy teorie uzasadniające proces starzenia – teoria genowa, mitochondrialna i błonowa [4]. Pomimo odmiennych założeń każda z nich przewiduje m.in. pojawianie się i pogłębianie zmarszczek na powierzchni skóry.

Starzenie hormonalne i genetyczne uwzględnia zmianę stosunku włókien kolagenowych do włókien elastynowych oraz spadkiem ilości kwasu hialuronowego. W efekcie skóra staje się cieńsza, zwiotczała. Proces ten znacząco przyspiesza u kobiet w okresie postmenopauzalnym z uwagi na zmiany hormonalne i zanik ochronnego „płaszcza estrogenowego”.

Obok starzenia hormonalnego wyróżnia się również fotostarzenie powodowane przez nadmierną ekspozycję na promieniowanie słoneczne. Oddziaływanie promieni słonecznych może skutkować nieprawidłowością pracy melanocytów, defektem naczyń włosowatych, występowaniem elastozy i przyczyni się do redukcji ilości włókien kolagenowych. Prowadzi też do powstawania lokalnych, rozmieszczonych niesymetrycznie przebarwień.

Czy można spowolnić proces starzenia się skóry?

Proces starzenia się jest immanentnie wpisany w funkcjonowanie wszystkich żywych organizmów. Nie można go zatrzymać, ani nawet spowolnić, choć naukowcy stale prowadzą badania nad możliwością utrzymania właściwości m.in. skóry przez możliwie najdłuższy czas [5].

Trzeba pamiętać, że posługiwanie się przez producentów kosmetyków i suplementów diety określeniami „anti-aging” jest swego rodzaju skrótem myślowym i odnosi się przede wszystkim do zmiany trybu życia na zdrowszy i stosowanie kosmetyków oraz suplementacji dostosowanej do indywidualnych potrzeb. Istotne znaczenie mają też zabiegi beauty, jak mikrodermabrazja, czy peeling.

Działanie na skórę od wewnątrz

Próba spowolnienia procesów starzeniowych w pierwszej kolejności powinna polegać na dostarczeniu do organizmu niezbędnych składników odżywczych. Szczególną uwagę warto zwrócić na produkty będące źródłem takich substancji jak [6,7]:

• Witamina C – antyoksydant i witamina niezbędna do syntezy włókien kolagenowych odpowiedzialnych m.in. elastyczność skóry,
• Witamina D – zaangażowana m.in. w działanie układu odpornościowego, może spowalniać skracanie się telomerów, elementów chromosomów zmniejszających swoją długość w wyniku kolejnych podziałów komórkowych,
• Witaminy A i E – przeciwutleniacze zwalczające działanie wolnych rodników,
• Witaminy z grupy B – związki niezbędne m.in. dla metabolizmu energetycznego i zdrowia układu nerwowego.

Na odżywienie skóry wpływają też minerały takie, jak selen, cynk i miedź, które wykazują wysoki potencjał antyoksydacyjny. Aby dostarczyć te wszystkie związki odżywcze wraz z pożywieniem, należy stosować zbilansowaną dietę.

Działanie na skórę od zewnątrz

Na proces starzenia się skóry można wpłynąć poprzez aplikację odpowiednich kosmetyków, jak filtry fizyczne lub chemiczne oraz preparaty zawierające substancje odżywcze, jak polihydroksykwasy, retinoidy, kwas hialuronowy i kolagen. Istotną rolę w utrzymaniu jędrnej, elastycznej skóry odgrywają różnego rodzaju nawilżacze, jak kwas mlekowy, ceramidy, witaminy A, C, E i F oraz izoflawony sojowe i sfingolipidy. Każdy z nich działa nieco inaczej, dostarczając skórze składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania [8]. 

Bibliografia:

1. Glogau R.G., Physiologic and structural changes associated with aging skin, Dermatol. Clin. 1997, 4, 555-9 
2. Varani J, Dame MK, Rittie L, Fligiel SE, Kang S, Fisher GJ, Voorhees JJ. Decreased collagen production in chronologically aged skin: roles of age-dependent alteration in fibroblast function and defective mechanical stimulation. Am J Pathol. 2006 Jun;168(6):1861-8;
3. Mora Huertas AC, Schmelzer CE, Hoehenwarter W, Heyroth F, Heinz A. Molecular-level insights into aging processes of skin elastin. Biochimie. 2016 Sep-Oct;128-129:163-73;
4. Grządziel P. i in., Etiologia oraz możliwości spowalniania procesów starzenia się skóry, Aesthetic Cosmetology and Medicine, 1 / 2022 / vol. 11;
5. Malik A, Hoenig LJ. Can aging be slowed down? Clin Dermatol. 2019 Jul-Aug;37(4):306-311;
6. Inui T, Hanley B, Tee ES, Nishihira J, Tontisirin K, Van Dael P, Eggersdorfer M. The Role of Micronutrients in Ageing Asia: What Can Be Implemented with the Existing Insights. Nutrients. 2021 Jun 29;13(7):2222;
7. Balamurugan, B.S., Marimuthu, M.M.C., Sundaram, V.A. et al. Micro nutrients as immunomodulators in the ageing population: a focus on inflammation and autoimmunity. Immun Ageing 21, 88 (2024);
8. Bernat M. i in., Składniki aktywne w kosmetykach przeciwstarzeniowych, Kosmetologia Estetyczna, 6 / 2016 / vol. 5